ਦਲਿਤ ਵਾਇਸ ਤੋਂ ਜਾਤੀਵਾਦੀ ਔਖੇ ਕਿਉਂ ?

* ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਬੀਬ &rsquoਤੇ ਕੂੜਾ ਕਿਉਂ ਸੁੱਟਿਆ

ਜਾਤੀਵਾਦੀ ਤਾਕਤਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸ "ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੱਚ" ਤੋਂ ਡਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦਲਿਤਾਂ ਅਤੇ ਪੱਛੜੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।​ਉਹਨਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ "ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ" ਅਤੇ "ਬੋਲਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ" 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਹੈ।

ਬੀਤੇ ਦਿਨੀਂ ​ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਆਰਟਸ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ 12 ਫਰਵਰੀ 2026 ਨੂੰ ਵਾਪਰੀ ਘਟਨਾ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਦਿਅਕ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ 'ਸਮਤਾ ਉਤਸਵ' (ਪੀਪਲਜ਼ ਲਿਟਰੇਚਰ ਫੈਸਟੀਵਲ) ਦੌਰਾਨ ਨਾਮਵਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐੱਸ. ਇਰਫਾਨ ਹਬੀਬ ਉੱਪਰ ਜਾਤੀਵਾਦੀ ਅਨਸਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੂੜਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਸੋਚ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ ਜੋ ਦਲਿਤ ਅਤੇ ਪੱਛੜੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਦੀ ਉੱਠ ਰਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸਾਂ ਵਿੱਚ 'ਸੰਸਥਾਗਤ ਜਾਤੀਵਾਦ' ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨਾ ਸੀ।

ਪੱਛੜੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਵਿਤਕਰੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ 'ਰੋਹਿਤ ਐਕਟ' ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਰਗੀਆਂ ਜਾਇਜ਼ ਮੰਗਾਂ ਉਠਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਬੀਬ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਹੋਏ ਇਸ ਹਮਲੇ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜਾਤੀਵਾਦੀ ਤਾਕਤਾਂ ਕੋਲ ਦਲੀਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਲੀਲ ਨਾਲ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।
​
ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਤੀਵਾਦੀ 'ਦਲਿਤ ਵਾਇਸ' ਜਾਂ 'ਸਮਤਾ ਉਤਸਵ' ਵਰਗੇ ਮੰਚਾਂ ਤੋਂ ਇੰਨੇ ਔਖੇ ਕਿਉਂ ਹਨ? ਇਸ ਦੇ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ:
​ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਮਨੂਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਚੁਣੋਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਦਲਿਤ ਅਤੇ ਪੱਛੜਾ ਸਮਾਜ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸਥਾਪਤ ਗੈਰ-ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
​ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਬੀਬ ਵਰਗੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸੈਕੂਲਰ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੱਖ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ 'ਨਕਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ' ਅਤੇ 'ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਨੈਰੇਟਿਵ' ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ ਜਾਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਲਈ 'ਅਸੁਰੱਖਿਆ' ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
​ਆਈਸਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਏਬੀਵੀਪੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਏਬੀਵੀਪੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ 'ਰਸਮੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ' ਨਾ ਮਿਲਣ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਪੱਲਾ ਝਾੜ ਲਿਆ ਹੈ। ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਡੀ. ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਪੂਰਵਾਨੰਦ ਵਰਗੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਠੀਕ ਹੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ।
​
ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਬੀਬ ਨੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣਾ ਲੈਕਚਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਕੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਕੂੜੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਢਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਅਸਹਿਮਤੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਬਹਿਸ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਇਹ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਸਾਡੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਮੁੱਲਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ। 'ਸਮਤਾ ਉਤਸਵ' ਵਰਗੇ ਮੰਚਾਂ ਦੀ ਅੱਜ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਆਜ਼ਾਦ ਸੋਚ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਰਹਿ ਸਕੇ।