ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ?
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ (ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ) ਨੇ ਜਨਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਆਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ ਦੇ ਪੂਰੇ ਛੇ ਛੰਦਾਂ (ਲਗਭਗ 3 ਮਿੰਟ 10 ਸੈਕਿੰਡ) ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਗਾਨ ਜਨ ਗਣ ਮਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਾਉਣਾ ਜਾਂ ਵਜਾਉਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ| ਇਸ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਗੀਤ ਇਕੱਠੇ ਵਜਾਏ ਜਾਂ ਗਾਏ ਜਾਣ ਤਾਂ ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਆਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਧਿਆਨ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਗੇ| ਇਹ ਨਿਯਮ ਸਰਕਾਰੀ ਸਮਾਗਮਾਂ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ/ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੇ ਆਗਮਨ, ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਸਮਾਰੋਹਾਂ, ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰਕ ਮੌਕਿਆਂ &rsquoਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣਗੇ| ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਬੰਕਿਮ ਚੰਦਰ ਚਟਰਜੀ ਦੇ ਮੂਲ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਛੰਦ ਹੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ &rsquoਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ (1937 ਤੋਂ ਬਾਅਦ)| ਪਰ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ| ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹਨ:
ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਮਸਲਾ - ਗੀਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਦੇਵੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਦੁਰਗਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸਰਸਵਤੀ) ਵਜੋਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਬਹੁਦੇਵਵਾਦ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ| ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੀ ਇਬਾਦਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਰੱਬ ਵਜੋਂ ਸਲਾਮ ਕਰਨਾ ਧਰਮ ਵਿਰੋਧੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਜਮੀਅਤ ਉਲਮਾ-ਏ-ਹਿੰਦ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੌਲਾਨਾ ਅਰਸ਼ਦ ਮਦਨੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਧਰਮੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਇੱਕ ਤਰਫ਼ਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ| ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਸਨਲ ਲਾਅ ਬੋਰਡ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਹਿ ਕੇ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ|
ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਅਨੰਦਮੱਠ ਨਾਵਲ - ਗੀਤ ਬੰਕਿਮ ਚੰਦਰ ਚਟਰਜੀ ਦੇ ਨਾਵਲ ਅਨੰਦਮੱਠ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜੋ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਨ (ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ) ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਦੂ ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਦੀ ਕਾਲਪਨਿਕ ਜਿੱਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ| ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਨਫ਼ਰਤ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਇਸ ਲਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਾਈਚਾਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ|
ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਦਲ ਖਾਲਸਾ ਵਰਗੀਆਂ ਸਿੱਖ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਏਕ ਰੱਬ ਵਾਦ (ਬ੍ਰਹਮ) ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ| ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ (1980ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ) ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਗੀਤ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੀਜੋ ਐਮੈਨੂਅਲ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਧਰਮੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਨਾ ਗਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਸੀ|
ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ - 1930ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਛੰਦਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ| ਹੁਣ ਪੂਰੇ ਛੰਦ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਰਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਏਜੰਡੇ ਵਜੋਂ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਨ| ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਧਰਮੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਦਾ ਹੈ| ਵਿਰੋਧੀ ਇਸ ਨੂੰ ਜਬਰੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁ-ਧਰਮੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ| ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਅੱਗੇ ਸੀਸ ਨਿਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ &lsquoਦੁਰਗਾ&rsquo ਜਾਂ &lsquoਲਕਸ਼ਮੀ&rsquo ਦੇਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿੱਚ ਮਨਾਹੀ ਹੈ|
ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਰਾਸ਼ਟਰਗਾਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਤੌਹੀਦ (ਇੱਕ ਰੱਬ ਦੀ ਪੂਜਾ) ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੈਰ-ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਧਾਰਮਿਕ ਥੋਪੇ ਜਾਣ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਟੈਂਡ ਹੈ| ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰ ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਥੋਪਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਨਿਰਾਲੀ ਪਛਾਣ &rsquoਤੇ ਹਮਲੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੀਤ ਸਾਂਝੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ| ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦਾ ਮੁਦਈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਿਰਕੇ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੋਵੇ|
-ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੁਰੇਵਾਲ