ਏਆਈ ਦੀ 'ਸੁਨਾਮੀ' ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਭਵਿੱਖ: ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਸੰਕਟ ਜਾਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੌਕਾ?
ਏਆਈ ਨਵੇਂ ਰਾਹ ਵੀ ਖੋਲ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਫਿਊਚਰ ਸਕਿੱਲਜ਼' ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ: ਤਰੁਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ
ਅੱਜ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਦੌਰ ਵਿੱਚ 'ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ' ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਤਾਕਤ ਬਣ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਗਲੋਬਲ ਲੇਬਰ ਮਾਰਕੀਟ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹਿਲਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਫੰਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਲੋਬਲ ਰਿਸਰਚ ਫਰਮਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ 'ਸੁਨਾਮੀ' ਵਜੋਂ ਦੇਖ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ 'ਤੇ ਪੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ:
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 26 ਫੀਸਦੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਏਆਈ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਹਨ। ਰੁਟੀਨ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵ੍ਹਾਈਟ-ਕਾਲਰ ਨੌਕਰੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਈਟੀ, ਬੀਪੀਓ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਛਾਂਟੀ ਦਾ ਡਰ ਹੈ।
ਆਈ ਐਮ ਐਫ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 40 ਫੀਸਦੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਮੁਨਾਫੇ ਤਾਂ ਵਧ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਸ਼ਕਤੀ ਘਟਣ ਨਾਲ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਦਾ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਿਟਰਿਨੀ ਰਿਸਰਚ ਦੀ 'ਦ 2028 ਗਲੋਬਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਕ੍ਰਾਈਸਿਸ' ਰਿਪੋਰਟ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਏਆਈ ਏਜੰਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੋਡਿੰਗ ਅਤੇ ਡਾਟਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸਸਤਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ 'ਲੇਬਰ ਮਾਡਲ' ਖਤਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲੱਖਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ।
ਤਰੁਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ, ਚਾਂਸਲਰ, ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਏਆਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਏਆਈ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਕੋਈ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਪਣਾਉਣਾ ਹੀ ਯੋਗ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸੋਚ, ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਵਰਗੀਆਂ ਸਕਿੱਲਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਹਾਲਾਂਕਿ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਦਾ ਡਰ ਹੈ, ਪਰ ਏਆਈ ਨਵੇਂ ਰਾਹ ਵੀ ਖੋਲ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਭਾਰਤੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਵਾਇਤੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ 'ਫਿਊਚਰ ਸਕਿੱਲਜ਼' ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੌਂਪਟ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਏਆਈ ਐਥਿਕਸ, ਸਾਈਬਰ ਸਿਕਿਓਰਿਟੀ ਅਤੇ ਏਆਈ-ਸਪੋਰਟਿਡ ਹੈਲਥ ਕੇਅਰ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।
ਕੁਝ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿੱਥੇ 2031 ਤੱਕ ਆਈਟੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀਆਂ ਘਟ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਏਆਈ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 4 ਮਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਨਵੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੀ ਹੈ।ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇਸ 'ਸੁਨਾਮੀ' ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿੰਨ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਐਨਈਪੀ 2020 ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਕੂਲੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਏਆਈ ਅਤੇ ਡਾਟਾ ਸਾਇੰਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੇਵਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਚੈਪਟਰ ਜੋੜਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅਸਲ ਮਤਲਬ "ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਫਲਸਫੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ" ਹੈ।ਐਨਈਪੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਜ਼ੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ 'ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨਲ ਥਿੰਕਿੰਗ' ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੋੜ ਕੇ, ਤਰਕ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਹੱਲ ਕੱਢਣਾ ਸਿੱਖਣ&mdashਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਏਆਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਕੋਡਿੰਗ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੋਚਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।ਏਆਈ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਆਈਟੀ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਐਨਈਪੀ 2020 ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।ਸੋਅਰ' (ਸਕਿੱਲਿੰਗ ਫਾਰ ਏਆਈ ਰੈਡੀਨੈੱਸ) ਵਰਗੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਖਤਰੇ ਕੀ ਹਨ, ਇਹ ਐਨਈਪੀ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਏਆਈ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ 'ਪੱਖਪਾਤ' ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਨੈਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਣਾ ਹੈ।ਐਨਈਪੀ 2020 ਕਿਤਾਬੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲੋਂ 'ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਣ' 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ-ਆਧਾਰਿਤ ਸਿੱਖਿਆ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਜਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ) ਲਈ ਏਆਈ ਮਾਡਲ ਬਣਾਉਣਗੇ।
ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਡਿਗਰੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇ।
ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲੋਂ 'ਇੰਫਰਾਸਟ੍ਰਕਚਰ' ਅਤੇ 'ਟੀਚਰ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ' 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ 'ਟੀਚਰ ਅਪਸਕਿਲਿੰਗ' ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਚਲਾਉਣੇ ਪੈਣਗੇ। ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਤੱਕ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਤੇ ਸਮਾਰਟ ਲੈਬਜ਼ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਨੂੰ ਟਾਟਾ, ਇਨਫੋਸਿਸ ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ ਗਿਆਨ ਮਾਰਕੀਟ ਦੀ ਮੰਗ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੋਵੇ।ਏਆਈ ਭਾਰਤ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਹੀ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ।