ਮੈਡੀਕਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਫਰਜ਼ੀਵਾੜਾ? ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਫਾਰਮਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਕਥਿਤ ਘੁਟਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼

​ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ:
ਭਾਰਤ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਖੇਤਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੋਜ ਰਿਪੋਰਟਾਂ, ਸਰਵੇਖਣਾਂ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਖੁਲਾਸਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਫਰਜ਼ੀਵਾੜਾ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਧ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸੰਸਦੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਹੈ। ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਜੇਬ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਤੱਕ ਦੇ ਕਈ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ।

ਇੱਕ ਹਾਲੀਆ ਖੋਜ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੱਲ ਸਰਜਰੀਆਂ (ਆਪਰੇਸ਼ਨਾਂ) ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 44% ਸਰਜਰੀਆਂ ਫਰਜ਼ੀ, ਬੇਲੋੜੀਆਂ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਆਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਅੰਕੜੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ:
​ਦਿਲ ਦੇ ਆਪਰੇਸ਼ਨ : 55% ਬੇਲੋੜੇ
​ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਕੱਢਣੀ: 48% ਬੇਲੋੜੀ
​ਕੈਂਸਰ ਦੀਆਂ ਸਰਜਰੀਆਂ: 47% ਬੇਲੋੜੀਆਂ
​ਗੋਡੇ ਬਦਲਣਾ : 48% ਬੇਲੋੜੇ
​ਸਿਜ਼ੇਰੀਅਨ ਡਿਲੀਵਰੀ : 45% ਬੇਲੋੜੀ
ਬੀਐਮਜੇ ਗਲੋਬਲ ਹੈਲਥ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕਈ ਨਾਮਵਰ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਤਨਖਾਹ 1 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਹੈ। ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਡਾਕਟਰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟੈਸਟ, ਮਹਿੰਗੇ ਇਲਾਜ ਜਾਂ ਸਰਜਰੀਆਂ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
​ਮਰੇ ਹੋਏ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ 'ਜ਼ਿੰਦਾ' ਦਿਖਾ ਕੇ ਲੁੱਟ
​ਦਿ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਡਾ. ਗਾਡਰੇ ਤੇ ਸ਼ੁਕਲਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ &ldquoDissenting Diagnosis&rdquo ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੀ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਲੁੱਟ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ:
ਕਈ ਵਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਨਕਲੀ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਮੌਤ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੂਰੀ ਫੀਸ ਵਸੂਲੀ ਜਾ ਸਕੇ।
ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਨਾਮਵਰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 14 ਸਾਲ ਦੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਵੇਂਟੀਲੇਟਰ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਬਿੱਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਏ ਜਾਣ 'ਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਨੇ5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿਸਾਬ ਨਹੀਂ।

​ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 68% ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਮੈਡੀਕਲ ਬੀਮਾ ਹੈ, ਪਰ ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਕਲੇਮ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਡੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਬਲੈਕਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਰਜ਼ੀ ਬਿੱਲ ਬਣਾਏ ਸਨ। ਕੋਵਿਡ-19 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਕਈ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਫਰਜ਼ੀ ਮਰੀਜ਼ ਦਿਖਾ ਕੇ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦੇ ਬੀਮਾ ਕਲੇਮ ਹੜੱਪੇ ਗਏ।

​'ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ' ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ ਕਾਨਪੁਰ ਦੀ ਸੰਗੀਤਾ ਕਸ਼ਯਪ ਨਾਮ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਬੁਲਾ ਕੇ ਫੋਰਟਿਸ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਚੈੱਕਅਪ ਲਈ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ "ਡੋਨਰ" ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸੁਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਉੱਥੋਂ ਭੱਜੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਹੀ ਦੋਸਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਧਮਕਾਇਆ। ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਕਰੋੜੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅੰਗ ਤਸਕਰੀ ਰੈਕਟ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਸਟਾਫ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

​ਹਸਪਤਾਲ ਰੈਫਰਲ ਸਕੈਮ: ਛੋਟੇ ਡਾਕਟਰ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਂਡਡ ਹਸਪਤਾਲਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਅਪੋਲੋ, ਫੋਰਟਿਸ, ਐਪੈਕਸ ਆਦਿ) ਵਿੱਚ ਮਰੀਜ਼ ਭੇਜਣ ਲਈ ਮੋਟਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕੋਕਿਲਾਬੇਨ ਹਸਪਤਾਲ (ਮੁੰਬਈ) ਵੱਲੋਂ ਸਾਲਾਨਾ ਮਰੀਜ਼ ਭੇਜਣ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ1 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੋਂ 2.5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਦੇ ਇਨਾਮਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ।
​ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ: ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਦੇ ਛਾਪਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਪੈਥੋਲੋਜੀ ਲੈਬਾਂ ਤੋਂ 100 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਕੈਸ਼ ਅਤੇ 3.5 ਕਿਲੋ ਸੋਨਾ ਬਰਾਮਦ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ 40-50% ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇਣ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2 ਲੱਖ ਲੈਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 1,000 ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹਨ।
​ਫਾਰਮਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਵਤ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ 'ਤੇ ਮੋਟਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
​ਵੱਡੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਸਾਲਾਨਾ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
​ਡੋਲੋ-650 ਵਿਵਾਦ: ਕੋਵਿਡ ਦੌਰਾਨ ਡੋਲੋ ਦਵਾਈ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ 'ਤੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ 1,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਟੂਰ ਵੰਡਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲੱਗੇ।
​ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਲੁੱਟ: 'ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ' ਦੇ ਸਰਵੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਐਮਕਿਓਰ ਦੀ ਕੈਂਸਰ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ 'ਟੈਮੀਕੋਰ' ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ 1,950 ਰੁਪੲਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਐਮਆਰਪੀ ਯਾਨੀ 18,645 ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਵੇਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

​ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਨਾਕਾਮੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ
​ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਐਮ.ਸੀ.ਆਈ. ਨੇ ਨਵੇਂ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਦਿਖਾਈ, ਪਰ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਰਹੀ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰੇਆਮ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:
​ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਂਡਿਡ ਨਾਮ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿਰਫ਼ ਜੈਨਰਿਕ (ਸਾਲਟ) ਨਾਮ ਲਿਖਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।
​ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਖਰਚੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣੀ (ਨਿਯਮ 1.8) ਅਤੇ ਲਿਖਤੀ ਸਹਿਮਤੀ ਲੈਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
​ਸਰਕਾਰੀ ਸਿਹਤ ਸਕੀਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਸਾਬਕਾ ਫੌਜੀਆਂ ਲਈ ਸਕੀਮਾਂ) ਦੇ ਤਹਿਤ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਮੂਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਲਈ ਭਰਤੀ ਕਰਕੇ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਫਰਜ਼ੀ ਅਤੇ ਮੋਟੇ ਬਿੱਲ ਪਾਸ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਟਾਈਮਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਮਕਸਦ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਮੈਡੀਕਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਭਾਵਿਤ ਲੁੱਟ ਜਾਂ ਫਰਜ਼ੀਵਾੜੇ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾ ਸਕਣ। ਦਵਾਈਆਂ ਲੈਂਦੇ ਸਮੇਂ ਜੈਨਰਿਕ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰੋ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੂਜੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਜ਼ਰੂਰ ਲਵੋ।